Tekunica Titelski breg
Titelski breg logo

Svedok paleoklimatske i paleoekološke evolucije tokom poslednjih 600.000 godina Stepska zaravan – dom za 630 biljnih vrsta i stanište za preko 140 vrsta ptica

Objekti od značaja

Rimljani su pokorili Srem početkom nove ere. Opšte je poznato da današnja Bačka nije nikad bila sastavni deo Rimske imperije.

U konceptu odbrambenog sistema Rimljani su imali za cilj da prvenstveno zaštite granicu ne upuštajući se u urbanizaciju leve obale Dunava i romanizaciju zatečenog stanovništva. Ipak interesna zona za njih bila je leva obala Dunava, pa su ponekad ratovali i na teritoriji koju obuhvata Dunav s jedne i Tisa s druge strane, a ponekad su stanovnici današnje Bačke upadali u rimske provincije. U tom kontekstu se pominje pretpostavljeni kastel u Titelu (Contraacumincum) koji se smatra mostobranom Starog Slankamena (Acumincum).

Zbog malog obima istraživanja, ovo utvrdjenje nije konstatovano. Ali, u prilog tvrdnji postojanja rimskog kastela idu rimski spomenici koji su pronađeni u Titelu, ali se danas ne nalaze u Titelu, već u drugim domaćim i stranim muzejima. Otkriveni su uglavnom u vreme kad je Titel bio sedište Šajkaškog bataljona i završili su u Nacionalnom muzeju u Budimpešti i Muzeju Banata u Temišvaru.

Preovladavalo je mišljenje da su kameni spomenici nađeni u Titelu ovamo doneti sa raznih udaljenih nalazišta. Iako je to bila ustaljena praksa, nije verovatno da su rimske spolije donošene u Titel sa tako udaljenih nalazišta kao što su na primer Basijane u Sremu. Nema logike za to da se kamen dopremao mnogo težim kopnenim putem do obale Dunava, pa odatle lađama prebacivao do Titela, kada su se u neposrednoj blizini nalazili brojni kamenolomi na Fruškoj gori.

Ovde ćemo pomenuti počasnu bazu sa natpisom podignutu u čast cara Valerijana (Licinus Valerianus) na kojoj se verovatno nalazila i statua samog vladara. Ovaj reprezentativni spomenik verovatno je podignut povodom svečanih priprema za doček cara koji je u decembru 253. godine prolazio istočnim Sremom idući glavnim vojnim drumom ka istoku gde su ga očekivali sukobi sa Persijom. Ipak, nema potvrda da je car preplovio Dunav iz Acumincuma do Contraacumincuma odakle je preko Tise prešao u Banat. Ovaj spomenik je jedan od retkih koji je ostao u Srbiji i čuva se u lapidarijumu Muzeja Vojvodine u Novom Sadu.

Posebno pitanje je pojava miljokaza u Titelu na kojima se pominju različita rastojanja od Akvinkuma i na kojima postoje podaci o obnovama nekih puteva i mostova. Miljokazi nisu izvorno iz Titela, verovatno su preneti sa puta Akvinkum- Mursa ili nekog drugog puta. Ostaje nejasno kada i zašto se to dogodilo.
Odgovore na brojna pitanja daće sistematska arheološka iskopavanja koja Kalvarija kao kulturno dobro od izuzetnog značaja čeka već decenijama.

Izvor:
Danica Dimitrijević; Sarmati i Rimljani, u Šajkaška, istorija I, Matica srpska, Novi Sad, 1975
Olga Brukner, Rimski nalazi u jugoslovenskom delu Barbarikuma- Bačka i Banat, PZZZSK, Novi Sad, 1990.